Leem · Brussel · BC materials
Léém, de grond van de Brusselse werven
De grond die uit de funderingen van Brussel wordt afgevoerd, komt terug op de muren. BC materials, een Brusselse coöperatie, sorteert hem, test hem en mengt hem met enkele gekozen kleisoorten: pleisters, verf, blokken en stampleem, zonder bakken en zonder pigment. Léém is hun standaardgamma, verkrijgbaar bij NBS Distribution.
De pleisters Gids pleisters en verfNL
Het materiaal Pleisters en verf De tinten Blokken en stampleem In de praktijk Goed verwerken
Fijne leempleister in crème, Jam Hotel in Brussel. Ontwerp Lionel Jadot, foto Farah Fervel.
basisgronden, tinten door menging
geteste vervuilingsparameters
brandreactie, onbrandbaar
kg CO₂-eq. per kg pleister
1 · Het materiaal
Uitgegraven grond, gesorteerd en getest
De leem en het Brusseliaanse zand komen van werven en opslagcentra in het gewest. BC materials controleert ze op meer dan veertig parameters: geen pcb’s, geen asbest, geen lood, geen pfas. Enkele groevekleisoorten voegen hun bindkracht en hun kleur toe. Niets wordt gebakken: de grond droogt, en wordt met water opnieuw grond.

De tinten van Léém, in het atelier van BC materials. Foto Farah Fervel.

Crèmekleurige leempleister, inkomhal van Usquare. BC architects en studies, evr-architecten; foto Farah Fervel.
- De leem bindt het mengsel. Bruin, en te vinden in bijna elke uitgraving in Brussel en Vlaanderen.Gids Léém Clay Plasters en Paint, § 1.2.1
- Het Brusseliaanse zand, 0 tot 1 mm, vormt het skelet en beperkt krimpscheuren bij het drogen.Gids Léém, § 1.2.1
- De groevekleisoorten versterken het bindmiddel en geven de kleuren: er wordt geen pigment toegevoegd.Gids Léém, § 1.2.1 en 1.3.1
- Gehakt stro, optioneel, verdeelt de spanningen en maakt de pleister lichter.Gids Léém, § 1.2.1
Conform de Brusselse Bodemordonnantie en het Vlaamse Bodemdecreet (VLAREMA, VLAREBO). Leem blijft omkeerbaar: een afgekrabde pleister wordt opnieuw bevochtigd en hergebruikt.
2 · Pleisters en verf
Van raaplaag tot verf
Drie korrelgroottes, drie toepassingen. De basispleister zet de muur recht, de leempleister vormt de raaplaag of een gestructureerde afwerking, de fijne pleister en de verf geven het oppervlak. Alle worden op de werf met water aangemaakt, voor binnen, en blijven dampopen.
Basispleister met vezels
De raaplaag, met stro
Voor onregelmatige ondergronden: metselwerk, rietmatten, oude pleisters. Een laag van 10 tot 30 mm, gewapend met Belgisch stro.
- Dikte10 tot 30 mm in één laag
- Verbruik16,1 kg/m² in 10 mm
- 48,3 kg/m² in 30 mm
- Secundaire grondstoffenongeveer 98 %
- Bij NBSbig bag 500 kg of 1000 kg
Minerale basispleister
Rechtzetten, zonder vezels
Dezelfde grond als de pleister met vezels, zonder stro, om een ondergrond te egaliseren en gelijkmatig te maken vóór de afwerking.
- Dikte8 tot 15 mm
- Verbruik17 kg/m² in 10 mm
- Korrelgrootte0 tot 4 mm
- Bij NBSbig bag 1000 kg
Leempleister
Raaplaag of gestructureerde afwerking
De universele pleister van het gamma: onderlaag, of afgewreven, gesponste, gestructureerde afwerking. Bruin of crème bij NBS.
- Dikte5 tot 10 mm in één laag
- Verbruik10,2 kg/m² in 6 mm
- 17 kg/m² in 10 mm
- 25 kg/m² in 15 mm
- Droogtijd4 tot 7 dagen
- Bij NBSbruin of crème, big bag 500 kg of 1000 kg
Bruin 500 kgBruin 1000 kgCrème 500 kgCrème 1000 kgTechnische fiche (EN)NL
Fijne leempleister
De afwerklaag
Korrel van 0 tot 1 mm, voor een fijn oppervlak op de leempleister. Binnenmuren en plafonds, en buiten op plaatsen beschut tegen weer en wind.
- Dikte1,5 tot 3 mm
- Verbruik2,7 kg/m² in 1,5 mm
- 5,4 kg/m² in 3 mm
- Water8 tot 10 l per 25 kg
- Droogtijd2 tot 4 dagen
- Bij NBScrème, zak van 25 kg
Leemverf
Een pleister om met de kwast aan te brengen
Een textuur zoals kalkmelk, in twee lagen, op een leempleister of op een poreuze of met primer voorbehandelde ondergrond.
- Verbruik500 g/m² in twee lagen
- Zak van 25 kg37,5 tot 50 m², 20 tot 22,5 l water
- Zak van 5 kg7,5 tot 10 m², 4 tot 4,5 l water
- Bij NBScrème, zakken van 5 en 25 kg

Crèmekleurige leemverf, project Kasteel. Hé architectuur; foto Farah Fervel.
Om vocht en warmte te regelen, raadt BC materials in totaal minstens 15 mm pleister aan. Op eenzelfde oppervlak zonder onderbreking werken en het mengsel binnen 24 uur gebruiken: zo blijft de tint gelijkmatig.
3 · De tinten
Vier gronden, vijfendertig tinten
Bruin, crème, grijs en rood: elke kleur komt van een klei- of leemsoort, zonder pigment. Gemengd in gedoseerde verhoudingen geven ze vijfendertig nuances, dezelfde voor de leempleister, de fijne pleister en de verf.

De kleurenwaaier van Léém: 1B+3C leest u als één deel bruin op drie delen crème. Kleurenwaaier BC materials.

Grijze fijne pleister, appartement in Sint-Gillis. ECSTATICO architecten; foto Farah Fervel.

Rode fijne pleister, Lovibond. Foto Farah Fervel.
NBS heeft bruin en crème in voorraad. Grijs, rood en de mengsels uit de kleurenwaaier worden besteld: reken op de productietijd.
4 · Blokken en stampleem
Metselen en stampen in leem
Het geperste blok wordt gemaakt met Claesen in Lummen: leem, gewassen betongranulaat, Rijnzand en 3,85 % cement. Getest als muur van 14 cm zonder pleister: REI 180 bij brand, 54,3 dB luchtgeluidsisolatie. De stampleem wordt vochtig geleverd, klaar om aan te stampen, en moet binnen enkele dagen verwerkt worden.
Geperst blok 90
Gestabiliseerd geperst leemblok
Voor binnenmuren en scheidingswanden, dragend als Eurocode 6 gevolgd wordt. Natte ruimtes toegelaten, geen rechtstreeks contact met water.
- Formaat290 × 130 × 90 mm
- Druksterktegemiddeld 10 N/mm²
- Pallet192 blokken, 1276 kg
- Rendement8,06 m² per pallet, voegen van 10 mm
- 7,48 m² per pallet, voegen van 3 mm
- Droogtijd van de muur14 dagen
Mengsel voor stampleem
Vochtige grond, klaar om aan te stampen
Voor muren die beschut zijn tegen weer en wind. Bekisting gedimensioneerd zoals voor architectonisch beton; dragende muren mogelijk, te bekijken met BC materials.
- Droge densiteit, aangestampt1900 tot 2000 kg/m³
- Druksterkte1,5 N/mm²
- Rendement1 ton voor ongeveer 0,5 m³ muur
- of ongeveer 1,25 m² bij 40 cm
- Droogtijdeen week per 10 cm dikte
- Leveringbig bag 500 kg of 1 ton

Geperste blokken, La Générale in Milcamps. Foto François Lichtlé.
5 · In de praktijk
Een trap, een toog, een bakkerij
De rode pleister van een trappenhal, aangebracht door OTRA; de stampleem, waarvan de aangestampte lagen zichtbaar blijven in de afgewerkte muur. Bij elke foto staat de vermelding.

Rode Léém-leempleister in een trappenhal. Pleisterwerk en foto: OTRA.

Dezelfde trappenhal, van onderen: de pleister volgt de omkeringen en de trapbomen. Pleisterwerk en foto: OTRA.

Het volume van de trap, als een meubel in de ruimte geplaatst. Pleisterwerk en foto: OTRA.

Toog in stampleem, Moose in the City in Antwerpen. Foto Jasper Van der Linden.

Stampleem, bakkerij BKRK. Superette Architecture; foto Luc Daelemans.
6 · Goed verwerken
De handelingen van een leempleister
De regels zijn die van een kalkpleister; wat verandert, zijn de droogtijd en het moment van afwerken. Samenvatting van de gids van Léém, die bepalend is.
Voorbereiden
- De ondergrond moet stevig, ruw, zuigend en droog zijn. Meestal volstaat bevochtigen; een gestructureerde primer op gips of een gladde ondergrond.Gids Léém, § 4.4
- Boven 5 °C, nooit op een bevroren ondergrond. Bij grote hitte of droge wind de volgende dagen opnieuw benevelen.Gids Léém, § 4.3
- Aanmaken in de menger met 20 tot 25 % water voor de leempleister, 40 tot 60 % voor de verf; laten rusten, opnieuw mengen.Gids Léém, § 4.5 en 4.8
- Een proefvlak op een voldoende grote oppervlakte, primer en afwerking inbegrepen, vóór de werf.Technische fiches Léém
Aanbrengen
- De raaplaag in leempleister, van 6 tot 15 mm, tot 35 mm met vezels. Vlasweefsel aan de aansluitingen als de ondergrond dat vraagt.Gids Léém, § 3.3 en 4.2
- De afwerking op de droge raaplaag: leempleister of fijne pleister, nooit meer dan 3 mm voor de fijne pleister.Gids Léém, § 4.2
- De verf in één of twee lagen met de brede kwast, kruisend, op een goed droge laag. De tint verandert bij het drogen.Gids Léém, § 4.8
- De resten worden bewaard: droog dienen ze voor herstellingen.Technische fiches Léém
Leem is niet bestand tegen water: geen douche, geen keukenwand zonder bescherming. Keuken en badkamer kunnen, buiten de spatzones: daar tegels of een bescherming.
Vermeldingen
Léém is het gamma van BC materials, Brusselse coöperatie opgericht in 2018, Havenlaan 104, 1000 Brussel, bcmaterials.org. De geperste blokken worden gemaakt met Claesen in Lummen. Technische waarden overgenomen uit de technische fiches en de gids van Léém, die bepalend zijn; verf en minerale basispleister volgens de productpagina’s van de fabrikant. Foto’s: BC materials en de fotografen vermeld onder elk beeld. NBS Distribution verkoopt de producten van Léém.
Een tint, een hoeveelheid, een werf?
Prijzen volgens geldend tarief — professioneel tarief op aanvraag. Schrijf ons op hello@nbsdistribution.eu.