Overslaan naar inhoud

Leem · Brussel · BC materials

Léém, de grond van de Brusselse werven

De grond die uit de funderingen van Brussel wordt afgevoerd, komt terug op de muren. BC materials, een Brusselse coöperatie, sorteert hem, test hem en mengt hem met enkele gekozen kleisoorten: pleisters, verf, blokken en stampleem, zonder bakken en zonder pigment. Léém is hun standaardgamma, verkrijgbaar bij NBS Distribution.

De pleisters Gids pleisters en verfNL

Het materiaal Pleisters en verf De tinten Blokken en stampleem In de praktijk Goed verwerken

Hotelkamer met muren in crèmekleurige leempleister, hoofdbord in gekleurde stof, zacht licht

Fijne leempleister in crème, Jam Hotel in Brussel. Ontwerp Lionel Jadot, foto Farah Fervel.

4 → 35

basisgronden, tinten door menging

40+

geteste vervuilingsparameters

A1

brandreactie, onbrandbaar

0,04

kg CO₂-eq. per kg pleister

1 · Het materiaal

Uitgegraven grond, gesorteerd en getest

De leem en het Brusseliaanse zand komen van werven en opslagcentra in het gewest. BC materials controleert ze op meer dan veertig parameters: geen pcb’s, geen asbest, geen lood, geen pfas. Enkele groevekleisoorten voegen hun bindkracht en hun kleur toe. Niets wordt gebakken: de grond droogt, en wordt met water opnieuw grond.

Toonzaal met muren in leempleister, panelen met kleurstalen aan de muur, houten salontafel

De tinten van Léém, in het atelier van BC materials. Foto Farah Fervel.

Inkomhal met muren in crèmekleurige leempleister, trap met metalen leuning, vloer in cementtegels

Crèmekleurige leempleister, inkomhal van Usquare. BC architects en studies, evr-architecten; foto Farah Fervel.

  1. De leem bindt het mengsel. Bruin, en te vinden in bijna elke uitgraving in Brussel en Vlaanderen.Gids Léém Clay Plasters en Paint, § 1.2.1
  2. Het Brusseliaanse zand, 0 tot 1 mm, vormt het skelet en beperkt krimpscheuren bij het drogen.Gids Léém, § 1.2.1
  3. De groevekleisoorten versterken het bindmiddel en geven de kleuren: er wordt geen pigment toegevoegd.Gids Léém, § 1.2.1 en 1.3.1
  4. Gehakt stro, optioneel, verdeelt de spanningen en maakt de pleister lichter.Gids Léém, § 1.2.1

Conform de Brusselse Bodemordonnantie en het Vlaamse Bodemdecreet (VLAREMA, VLAREBO). Leem blijft omkeerbaar: een afgekrabde pleister wordt opnieuw bevochtigd en hergebruikt.

2 · Pleisters en verf

Van raaplaag tot verf

Drie korrelgroottes, drie toepassingen. De basispleister zet de muur recht, de leempleister vormt de raaplaag of een gestructureerde afwerking, de fijne pleister en de verf geven het oppervlak. Alle worden op de werf met water aangemaakt, voor binnen, en blijven dampopen.

Hoop bruine basispleister met strohalmen, voor een gepleisterde muur

Basispleister met vezels

De raaplaag, met stro

Voor onregelmatige ondergronden: metselwerk, rietmatten, oude pleisters. Een laag van 10 tot 30 mm, gewapend met Belgisch stro.

  • Dikte10 tot 30 mm in één laag
  • Verbruik16,1 kg/m² in 10 mm
  • 48,3 kg/m² in 30 mm
  • Secundaire grondstoffenongeveer 98 %
  • Bij NBSbig bag 500 kg of 1000 kg

Big bag 500 kgBig bag 1000 kgTechnische fiche (EN)NL

Hoop bruine minerale basispleister, grove korrel, voor een gepleisterde muur

Minerale basispleister

Rechtzetten, zonder vezels

Dezelfde grond als de pleister met vezels, zonder stro, om een ondergrond te egaliseren en gelijkmatig te maken vóór de afwerking.

  • Dikte8 tot 15 mm
  • Verbruik17 kg/m² in 10 mm
  • Korrelgrootte0 tot 4 mm
  • Bij NBSbig bag 1000 kg

Big bag 1000 kg

Hoop crèmekleurige leempleister voor een muur in dezelfde tint

Leempleister

Raaplaag of gestructureerde afwerking

De universele pleister van het gamma: onderlaag, of afgewreven, gesponste, gestructureerde afwerking. Bruin of crème bij NBS.

  • Dikte5 tot 10 mm in één laag
  • Verbruik10,2 kg/m² in 6 mm
  • 17 kg/m² in 10 mm
  • 25 kg/m² in 15 mm
  • Droogtijd4 tot 7 dagen
  • Bij NBSbruin of crème, big bag 500 kg of 1000 kg

Bruin 500 kgBruin 1000 kgCrème 500 kgCrème 1000 kgTechnische fiche (EN)NL

Hoop fijne crèmekleurige leempleister, fijn poeder, voor een gladde muur

Fijne leempleister

De afwerklaag

Korrel van 0 tot 1 mm, voor een fijn oppervlak op de leempleister. Binnenmuren en plafonds, en buiten op plaatsen beschut tegen weer en wind.

  • Dikte1,5 tot 3 mm
  • Verbruik2,7 kg/m² in 1,5 mm
  • 5,4 kg/m² in 3 mm
  • Water8 tot 10 l per 25 kg
  • Droogtijd2 tot 4 dagen
  • Bij NBScrème, zak van 25 kg

Zak 25 kgTechnische ficheNLEN

Platte kwast boven een pot leemverf en een hoop licht poeder

Leemverf

Een pleister om met de kwast aan te brengen

Een textuur zoals kalkmelk, in twee lagen, op een leempleister of op een poreuze of met primer voorbehandelde ondergrond.

  • Verbruik500 g/m² in twee lagen
  • Zak van 25 kg37,5 tot 50 m², 20 tot 22,5 l water
  • Zak van 5 kg7,5 tot 10 m², 4 tot 4,5 l water
  • Bij NBScrème, zakken van 5 en 25 kg

Zak 5 kgZak 25 kg

Lichte ruimte met muren in crèmekleurige leemverf, groot raam, groene plant en krukje

Crèmekleurige leemverf, project Kasteel. Hé architectuur; foto Farah Fervel.

Om vocht en warmte te regelen, raadt BC materials in totaal minstens 15 mm pleister aan. Op eenzelfde oppervlak zonder onderbreking werken en het mengsel binnen 24 uur gebruiken: zo blijft de tint gelijkmatig.

3 · De tinten

Vier gronden, vijfendertig tinten

Bruin, crème, grijs en rood: elke kleur komt van een klei- of leemsoort, zonder pigment. Gemengd in gedoseerde verhoudingen geven ze vijfendertig nuances, dezelfde voor de leempleister, de fijne pleister en de verf.

Kleurenwaaier met vijfendertig stalen leempleister, van crème tot roodbruin via grijs, elk benoemd naar zijn mengsel

De kleurenwaaier van Léém: 1B+3C leest u als één deel bruin op drie delen crème. Kleurenwaaier BC materials.

Keuken met muren in lichtgrijze leempleister, betonnen plafond, donkerblauwe kasten

Grijze fijne pleister, appartement in Sint-Gillis. ECSTATICO architecten; foto Farah Fervel.

Muur in oranjerode leempleister, groene plant en meubel in rotan

Rode fijne pleister, Lovibond. Foto Farah Fervel.

NBS heeft bruin en crème in voorraad. Grijs, rood en de mengsels uit de kleurenwaaier worden besteld: reken op de productietijd.

4 · Blokken en stampleem

Metselen en stampen in leem

Het geperste blok wordt gemaakt met Claesen in Lummen: leem, gewassen betongranulaat, Rijnzand en 3,85 % cement. Getest als muur van 14 cm zonder pleister: REI 180 bij brand, 54,3 dB luchtgeluidsisolatie. De stampleem wordt vochtig geleverd, klaar om aan te stampen, en moet binnen enkele dagen verwerkt worden.

Beige geperst leemblok, schuin van voren gezien op een witte achtergrond

Geperst blok 90

Gestabiliseerd geperst leemblok

Voor binnenmuren en scheidingswanden, dragend als Eurocode 6 gevolgd wordt. Natte ruimtes toegelaten, geen rechtstreeks contact met water.

  • Formaat290 × 130 × 90 mm
  • Druksterktegemiddeld 10 N/mm²
  • Pallet192 blokken, 1276 kg
  • Rendement8,06 m² per pallet, voegen van 10 mm
  • 7,48 m² per pallet, voegen van 3 mm
  • Droogtijd van de muur14 dagen

PalletTechnische fiche (EN)

Vier stalen stampleem naast elkaar: bruin, rood, crème en grijs, in aangestampte lagen

Mengsel voor stampleem

Vochtige grond, klaar om aan te stampen

Voor muren die beschut zijn tegen weer en wind. Bekisting gedimensioneerd zoals voor architectonisch beton; dragende muren mogelijk, te bekijken met BC materials.

  • Droge densiteit, aangestampt1900 tot 2000 kg/m³
  • Druksterkte1,5 N/mm²
  • Rendement1 ton voor ongeveer 0,5 m³ muur
  • of ongeveer 1,25 m² bij 40 cm
  • Droogtijdeen week per 10 cm dikte
  • Leveringbig bag 500 kg of 1 ton

Big bagTechnische fiche (EN)NL

Interieur met scheidingswanden in zichtbare geperste leemblokken, glaswand met rood schrijnwerk, zwarte bank

Geperste blokken, La Générale in Milcamps. Foto François Lichtlé.

5 · In de praktijk

Een trap, een toog, een bakkerij

De rode pleister van een trappenhal, aangebracht door OTRA; de stampleem, waarvan de aangestampte lagen zichtbaar blijven in de afgewerkte muur. Bij elke foto staat de vermelding.

Trappenhal met muren in terracottarode leempleister, treden in licht hout, witte leuning, van bovenaf gezien

Rode Léém-leempleister in een trappenhal. Pleisterwerk en foto: OTRA.

Trap in licht hout tussen twee muren in rode leempleister, witte leuning

Dezelfde trappenhal, van onderen: de pleister volgt de omkeringen en de trapbomen. Pleisterwerk en foto: OTRA.

Volume van de trappenhal in rode leempleister, glazen borstwering op de verdieping, plafond in lichte panelen

Het volume van de trap, als een meubel in de ruimte geplaatst. Pleisterwerk en foto: OTRA.

Toog in stampleem met horizontale lagen, lichte zaal met witte gordijnen

Toog in stampleem, Moose in the City in Antwerpen. Foto Jasper Van der Linden.

Bakkerij onder een oud houten dakgebinte, toog en muren in stampleem, bakruimte achteraan

Stampleem, bakkerij BKRK. Superette Architecture; foto Luc Daelemans.

6 · Goed verwerken

De handelingen van een leempleister

De regels zijn die van een kalkpleister; wat verandert, zijn de droogtijd en het moment van afwerken. Samenvatting van de gids van Léém, die bepalend is.

Voorbereiden

  1. De ondergrond moet stevig, ruw, zuigend en droog zijn. Meestal volstaat bevochtigen; een gestructureerde primer op gips of een gladde ondergrond.Gids Léém, § 4.4
  2. Boven 5 °C, nooit op een bevroren ondergrond. Bij grote hitte of droge wind de volgende dagen opnieuw benevelen.Gids Léém, § 4.3
  3. Aanmaken in de menger met 20 tot 25 % water voor de leempleister, 40 tot 60 % voor de verf; laten rusten, opnieuw mengen.Gids Léém, § 4.5 en 4.8
  4. Een proefvlak op een voldoende grote oppervlakte, primer en afwerking inbegrepen, vóór de werf.Technische fiches Léém

Aanbrengen

  1. De raaplaag in leempleister, van 6 tot 15 mm, tot 35 mm met vezels. Vlasweefsel aan de aansluitingen als de ondergrond dat vraagt.Gids Léém, § 3.3 en 4.2
  2. De afwerking op de droge raaplaag: leempleister of fijne pleister, nooit meer dan 3 mm voor de fijne pleister.Gids Léém, § 4.2
  3. De verf in één of twee lagen met de brede kwast, kruisend, op een goed droge laag. De tint verandert bij het drogen.Gids Léém, § 4.8
  4. De resten worden bewaard: droog dienen ze voor herstellingen.Technische fiches Léém

Volledige gids, in het EngelsNL

Leem is niet bestand tegen water: geen douche, geen keukenwand zonder bescherming. Keuken en badkamer kunnen, buiten de spatzones: daar tegels of een bescherming.

Vermeldingen

Léém is het gamma van BC materials, Brusselse coöperatie opgericht in 2018, Havenlaan 104, 1000 Brussel, bcmaterials.org. De geperste blokken worden gemaakt met Claesen in Lummen. Technische waarden overgenomen uit de technische fiches en de gids van Léém, die bepalend zijn; verf en minerale basispleister volgens de productpagina’s van de fabrikant. Foto’s: BC materials en de fotografen vermeld onder elk beeld. NBS Distribution verkoopt de producten van Léém.

Een tint, een hoeveelheid, een werf?

Prijzen volgens geldend tarief — professioneel tarief op aanvraag. Schrijf ons op hello@nbsdistribution.eu.